Diploma Bahasa Etnik

Diploma Bahasa Etnik UPSI (UA4222001) ialah program tiga tahun yang menumpu kepada pemeliharaan dan kajian bahasa peribumi Malaysia. Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI) ialah satu-satunya IPTA di Malaysia yang tawarkan program ini melalui UPU Kategori B untuk lepasan SPM. Tiada IPTA lain ada program serupa.

Apa Itu Bahasa Etnik

Bahasa etnik merujuk kepada bahasa peribumi yang dituturkan oleh komuniti asli Malaysia di luar bahasa rasmi (Bahasa Melayu) dan bahasa utama (Inggeris, Cina, Tamil). Empat bahasa utama dalam fokus program ini: Iban (komuniti rumah panjang Sarawak), Kadazandusun (komuniti Sabah), Bidayuh (komuniti Sarawak), dan Semai (Orang Asli Semenanjung).

Setiap bahasa peribumi mempunyai sistem fonologi, tatabahasa, dan kosa kata yang unik. Banyak bahasa ini terancam pupus kerana penuturnya semakin berkurangan, terutama generasi muda yang lebih selesa berbahasa Melayu atau Inggeris. Program UPSI bertindak sebagai pengkalan akademik untuk mendokumentasi, mengkaji, dan memelihara bahasa-bahasa ini.

Pelajar pilih satu bahasa untuk pengkhususan pada tahun kedua. Tiga bahasa lain dipelajari pada peringkat asas. Subjek tambahan meliputi linguistik perbandingan, fonologi, morfologi, sintaksis, sosiolinguistik bahasa minoriti, terjemahan bahasa peribumi ke Bahasa Melayu, dan kaedah dokumentasi bahasa.

Subjek Pengajian dan Kerja Lapangan

Tahun pertama tumpu kepada asas linguistik dan pengenalan kepada empat bahasa peribumi. Pelajar belajar fonologi (bunyi bahasa), morfologi (pembentukan kata), sintaksis (struktur ayat), dan semantik (makna). Subjek wajib termasuk Pengantar Linguistik, Asas Bahasa Iban, Asas Bahasa Kadazandusun, Asas Bahasa Bidayuh, dan Asas Bahasa Semai.

Tahun kedua, pelajar pilih satu bahasa pengkhususan untuk pendalaman. Subjek pengkhususan meliputi sastera lisan komuniti, dialek geografi, perbandingan dialek, dan kajian sosiolinguistik. Subjek tambahan: Bahasa Melanau, Bahasa Murut, dan Bahasa Iranun bergantung kepada penawaran semester.

Tahun ketiga melibatkan kerja lapangan satu semester penuh. Pelajar tinggal di komuniti pilihan (rumah panjang Iban di Lubok Antu, kampung Kadazandusun di Penampang, atau kampung Orang Asli di Pahang) dan menjalankan kajian dokumentasi. Tugasan akhir: tesis projek yang merekodkan satu aspek bahasa atau budaya peribumi yang belum cukup didokumentasi sebelumnya.

Syarat Kemasukan dan Temuduga

Syarat am UPSI: minimum 5 kepujian SPM termasuk Bahasa Melayu (Kepujian) dan Bahasa Inggeris (Lulus). Lulus Sejarah wajib. Syarat khas: kepujian dalam satu mata pelajaran berkaitan bahasa atau kemanusiaan: Kesusasteraan Melayu, Bahasa Arab, Bahasa Cina, Bahasa Tamil, Pendidikan Seni Visual, atau Geografi.

Calon tidak perlu mempunyai latar belakang peribumi. Program ini terbuka kepada semua warganegara Malaysia tanpa kuota etnik. Pelajar bukan peribumi sering jadi pelajar yang paling berdedikasi kerana minat akademik dan budaya.

Temuduga melibatkan dua bahagian. Bahagian akademik menilai pengetahuan asas linguistik (apa itu fonem, perbezaan bahasa Melayu lisan dan tulisan, dialek negeri di Malaysia). Bahagian motivasi menilai sebab calon mahu masuk program ini, kesanggupan tinggal di komuniti peribumi semasa kerja lapangan, dan kefahaman tentang isu bahasa terancam.

Kerjaya Selepas Tamat

Kerjaya utama selepas Diploma Bahasa Etnik UPSI:

• Penterjemah bahasa peribumi: RTM (radio dan TV bahasa peribumi), BERNAMA, kerajaan negeri Sabah dan Sarawak (mesyuarat dewan undangan negeri), mahkamah negeri (saksi peribumi)
• Pengkaji bahasa: Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), Institut Linguistik UM atau UKM, projek dokumentasi bahasa terancam
• Guru bahasa peribumi: Sekolah di Sabah dan Sarawak yang tawarkan Bahasa Iban, Kadazandusun sebagai mata pelajaran elektif. Skim Perkhidmatan Pelajaran Persekutuan
• Pegawai kebudayaan: Jabatan Hal Ehwal Orang Asli (JAKOA), Jabatan Kebudayaan dan Kesenian, muzium negeri
• Editor dan penulis: Penerbit buku bahan peribumi, ahli redaksi penerbitan budaya, penulis lepas untuk majalah budaya

Gaji permulaan bergantung kepada kerjaya: penterjemah RTM RM2,400 hingga RM3,200, pegawai DBP RM2,800 hingga RM3,500, guru Bahasa Iban di sekolah Sarawak RM2,300 hingga RM3,000 (skim DG29). Lulusan yang sambung degree dan masuk perkhidmatan akademik (pensyarah universiti) boleh dapat gaji lebih tinggi.

Boleh Sambung Degree Apa?

Lulusan Diploma Bahasa Etnik boleh sambung Ijazah Sarjana Muda dalam pelbagai bidang melalui Kategori G1 (Diploma UA):

• Sarjana Muda Linguistik di UM atau UKM
• Sarjana Muda Bahasa Melayu di UPSI atau UM
• Sarjana Muda Antropologi dan Sosiologi di UKM atau UM
• Sarjana Muda Pengajian Antarabangsa di UM
• Sarjana Muda Pendidikan Bahasa di UPSI
• Sarjana Muda Pengajian Etnik di UMS atau UNIMAS

Pilihan paling popular: sambung ke Sarjana Muda Linguistik atau Pengajian Etnik kerana kandungan diploma sudah memberi asas kukuh. Pelajar yang mahu jadi guru sekolah biasanya pilih Sarjana Muda Pendidikan Bahasa di UPSI.

Beza dengan Diploma Bahasa Melayu

Diploma Bahasa Melayu (di UPSI dan IPTA lain) tumpu kepada bahasa rasmi Malaysia, sastera Melayu klasik dan moden, dan pengajaran Bahasa Melayu di sekolah. Lulusan biasanya jadi guru Bahasa Melayu sekolah rendah atau menengah.

Diploma Bahasa Etnik tumpu kepada bahasa peribumi yang BUKAN Bahasa Melayu. Kandungan akademik berbeza ketara: linguistik perbandingan, dokumentasi bahasa, kerja lapangan komuniti, dan budaya peribumi. Lulusan jarang jadi guru sekolah arus perdana, sebaliknya bekerja di sektor terjemahan, kebudayaan, dan penyelidikan.

Kedua-dua program tidak boleh ditukar ganti. Pelajar yang ingin jadi guru Bahasa Melayu sekolah patut pilih Diploma Bahasa Melayu. Pelajar yang berminat dengan bahasa dan budaya komuniti peribumi (terutama untuk kerjaya terjemahan, penyelidikan, atau kebudayaan) patut pilih Diploma Bahasa Etnik UPSI.

Untuk lihat semua program di UPSI, lawati profil IPTA. Untuk program bahasa lain, baca Diploma Bahasa Inggeris UPSI atau gunakan Cari Program.